Vietnamese
English
English
Trước làn sóng mạnh mẽ từ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, không riêng gì Việt Nam mà tất cả các nước trong khu vực và thế giới đều đang cố gắng thích nghi với xu thế, giữ vững kinh tế nước nhà không bị tụt hậu và đào thải. Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ tạo ra thị trường lao động 4.0, cùng với đó là hệ thống giáo dục đào tạo, giáo dục nghề nghiệp 4.0. Nghiên cứu và học tập từ Singapore một trong những thị trường kinh tế mở năng động và phát triển bậc nhất khu vực châu Á, là quốc gia dẫn đầu toàn cầu về đổi mới do môi trường pháp lý ổn định và hiệu quả, hệ thống giáo dục tiên tiến và tỷ lệ thất nghiệp thấp (2,1% vào năm 2017) và họ cũng bị xâm lấn từ làn sóng cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Các chuyên gia nước này dự báo, 1/5 lực lượng lao động toàn thời gian của Singapore sẽ bị thay thế việc làm vào năm 2028 do sự xuất hiện các công nghệ tiên tiến của cách mạng 4.0. Trước thực trạng đó, Chính phủ Singapore đã áp dụng một hệ thống lập kế hoạch tập trung để đánh giá những thay đổi của thị trường lao động và chuẩn bị lực lượng lao động cho các yêu cầu thay đổi của thế giới Công nghiệp 4.0. Tuy nhiên, với dân số ngày càng già hóa và xu hướng nghỉ hưu sớm ngày càng tăng của đội ngũ công nhân lành nghề, Chính phủ Singapore tập trung đề ra các giải pháp khuyến khích những công nhân lành nghề tham gia lâu hơn vào thị trường lao động cũng như đào tạo, nâng cao trình độ cho người lao động. Các chính sách tiêu biểu có thể kể đến như:
1. CÁC CHÍNH SÁCH ĐỐI TÁC CẢI THIỆN TỔNG QUAN THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG
Chính phủ tập trung xây dựng kế hoạch dài hạn với sự hợp tác “ba bên” giữa Chính phủ, khu vực tư nhân và đại diện người lao động. Một số Hội đồng/Ủy ban đã được thành lập như: Hội đồng Kỹ năng, Đổi mới và Năng suất; Ủy ban về nền Kinh tế tương lai; Hội đồng Kinh tế tương lai… Trong đó Ủy ban Kinh tế tương lai gồm 05 Bộ trưởng Nội các và 25 thành viên hàng đầu của khu vực tư nhân sẽ đưa ra các khuyến nghị đối với Chính phủ và được thực hiện bởi Hội đồng Kinh tế tương lai (do Phó Thủ tướng Heng Swee Keat làm Chủ tịch gồm các thành viên từ Chính phủ, doanh nghiệp, liên đoàn lao động, các học viện và các cơ sở đào tạo). Trong thời gian qua, Hội đồng kinh tế tương lai đã phát triển Bản đồ chuyển đổi ngành nghề để từ đó lập biểu đồ chiến lược cho 23 ngành công nghiệp thuộc sáu cụm công nghiệp chiếm hơn 4/5 GDP của Singapore. Các Hội đồng, Ủy ban họp thường xuyên để dự báo xu hướng phát triển trong thời gian 3-5 năm tới và đề xuất các quy định có liên quan.
2. NÂNG CAO NĂNG LỰC ĐÀO TẠO CÁC KỸ NĂNG PHÙ HỢP VỚI THỊ TRƯỜNG
Chính phủ Singapore đã tổ chức các khóa đào tạo về Kỹ năng tương lai thông qua Chương trình “Skills Future Singapore” (SSG) được triển khai lần đầu vào năm 2015. SSG thực hiện các cuộc khảo sát thường xuyên với các cá nhân và công ty tư nhân để tiến hành lần vết những người đã tham gia các khóa đào tạo nói trên. Khảo sát này cũng được mở rộng với các đối tượng tham gia các khóa học do Bộ Giáo dục và SSG tài trợ.
SSG cũng triển khai Chương trình “Earn and Learn Program” tạo cơ hội cho các doanh nghiệp có thể tuyển dụng những sinh viên mới tốt nghiệp chưa có kinh nghiệm để làm việc, kết hợp đào tạo kỹ năng theo công việc tương ứng. Chương trình đã nhận được sự tham gia đông đảo của các sinh viên bởi tính sáng tạo và khả năng cung cấp những kỹ năng cần thiết, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động đang thay đổi nhanh chóng, điều mà họ không được trang bị trong môi trường học tập.
Bên cạnh việc đào tạo kỹ năng cho giới trẻ, Singapore cũng đặc biệt quan tâm đến vấn đề giới trong công việc. Khoảng cách giới ở Singapore nghiêm trọng hơn ở Philippin, Lào hay các nước khác, ảnh hưởng đến việc tuyển dụng, tiền lương và cơ hội thăng tiến đối với phụ nữ. Cách mạng 4.0 có thể làm trầm trọng hơn tình trạng này và hạn chế sự tham gia của lao động nữ vào các ngành nghề công nghệ cao, các ngành nghề mới nổi. Cũng như các quốc gia khác trong khu vực ASEAN, tỷ lệ lao động nữ ở Singapore tham gia vào các lĩnh vực STEM tương đối thấp (chỉ 25%) trong khi nữ giới chiếm 45% lực lượng lao động và 50% tổng số sinh viên theo học tại các trường đại học. Chính vì vậy, Chính phủ đã tạo điều kiện để phụ nữ được tiếp cận với nhiều sáng kiến đào tạo lại và nâng cao kỹ năng, đặc biệt là thông qua các mạng lưới. Một trong những mạng lưới đó là “Women in Tech Singapore”, nơi tập hợp và kết nối những phụ nữ yêu thích hoặc quan tâm đến các lĩnh vực STEM. Ngoài ra, “Girls in Tech Singapore” cũng là một tổ chức phi lợi nhuận toàn cầu hoạt động nhằm giảm bất bình đẳng giới trong các ngành công nghệ cao và các doanh nghiệp. Các mạng lưới này góp phần hỗ trợ và thúc đẩy cơ hội việc làm trong lĩnh vực STEM cho lao động nữ, trang bị những kỹ năng, kiến thức cần thiết để sẵn sàng đáp ứng yêu cầu của cách mạng 4.0.
3. ĐỔI MỚI HỆ THỐNG ĐỂ CẢI TIẾN NỀN KINH TẾ SÁNG TẠO
Singapore được đánh giá là một trong những nền kinh tế cạnh tranh nhất thế giới tính đến năm 2019 và được công nhận là quốc gia dẫn đầu toàn cầu về ý tưởng, văn hóa doanh nhân, sự cởi mở và linh hoạt. Cách tiếp cận của Chính phủ Singapore đối với vấn đề đổi mới tương đối cởi mở, cho phép các ý tưởng mới và công nghệ mới được thử nghiệm và hoàn thiện trong giới hạn do Nhà nước đặt ra, trong đó các cơ quan quản lý sẽ làm việc trực tiếp với doanh nghiệp và người lao động để xác định cách thức tốt nhất quản lý các sáng kiến mang tính đột phá và có sức ảnh hưởng lớn. Cách tiếp cận này đôi khi khiến Singapore trở nên khác biệt với các nền kinh tế khác trong khu vực. Các nhà hoạch định chính sách Singapore cũng nhận được sự tư vấn của các tổ chức như Trung tâm Chiến lược tương lai, gồm một nhóm các thành viên thuộc Văn phòng Thủ tướng sử dụng các quy trình lập kế hoạch theo kịch bản để phân tích các kết quả có thể xảy ra trong vòng 20 năm tới và các vấn đề cấp bách cụ thể.
Singapore là một quốc gia nhỏ chỉ với gần 6 triệu dân nên phụ thuộc rất nhiều vào chuỗi giá trị toàn cầu để duy trì nền kinh tế trong nước. Do đó, hội nhập toàn cầu được xác định là một trong các lĩnh vực chiến lược của Ủy ban về nền Kinh tế tương lai, trong đó tập trung tạo điều kiện cho thị trường tự do và cởi mở, tăng cường liên kết với các đối tác quốc tế và chống lại chủ nghĩa bảo hộ. Nhận thức được rằng các khía cạnh của nền kinh tế tương lai nằm ở các dịch vụ kỹ thuật số, trong đó các quy tắc và chuẩn mực quốc tế cho loại hình thương mại này vẫn đang được xác định, Singapore đã cố gắng định vị mình như một nhà lãnh đạo về tư tưởng và quy định về thương mại kỹ thuật số toàn cầu. Tháng 5 năm 2019, Singapore đã ký “Hiệp định Đối tác Kinh tế kỹ thuật số” bất thường với Chile và New Zealand nhằm mục đích “thiết lập các tiêu chuẩn hướng tới tương lai về thương mại kỹ thuật số và các phương pháp tiếp cận quốc tế mới để hỗ trợ nền kinh tế kỹ thuật số và thương mại trong kỷ nguyên kỹ thuật số”.
VIỆT NAM VÀ NHỮNG THAY ĐỔI TÍCH CỰC TRÊN MẶT TRẬN GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP TRƯỚC LÀN SÓNG TỪ CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ 4.
Cũng đối mặt với làn sóng mạnh mẽ của cuộc cách mạng 4.0, Việt Nam đã có sự chuẩn bị khá sớm cho cuộc cách mạng này và được cụ thể hóa bởi các chỉ thị:
– Ngày 04/5/2017 Thủ tướng Chính phủ đã có Chỉ thị số 16/CT-TTg về tăng cường năng lực tiếp cận cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Sự quan tâm của Đảng, Chính phủ, các bộ, ngành tới hệ thống giáo dục nghề nghiệp ngày càng tốt hơn.
– Ngày 28/5/2020 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành Chỉ thị số 24/CT-TTg về việc đẩy mạnh phát triển nhân lực có kỹ năng nghề, góp phần nâng cao năng suất lao động và tăng năng lực cạnh tranh quốc gia. Chỉ thị 24 cũng đặt ra những định hướng, giải pháp lớn để khắc phục các hạn chế đang được đặt ra cho giáo dục nghề nghiệp như vấn đề “TĂNG QUI MÔ TUYỂN SINH” -” ĐÀO TẠO” – “ĐÁNH GIÁ CẤP CHỨNG CHỈ KỸ NĂNG NGHỀ QUỐC GIA”.
– Ngày 25/6/2020, tại Hà Nội, Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp phối hợp với Viện nghiên cứu Giáo dục nghề nghiệp Hàn Quốc (KRIVET), Ngân hàng thế giới (WB), Ngân hàng Hàn Quốc (KEXIMBANK) tổ chức Hội thảo trực tuyến về báo cáo sơ kết giữa kỳ Dự án Giáo dục nghề nghiệp: Thích ứng với cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.
Về căn bản, trong cách mạng công nghiệp 4.0, người sử dụng lao động đòi hỏi ở người lao động các nhóm năng lực thiết yếu cho công việc, bao gồm: Năng lực giải quyết vấn đề, kỹ năng mềm, kiến thức về STEM và năng lực về máy tính và công nghệ thông tin. Giáo dục nghề nghiệp trong tương lai cần tập trung xây dựng, hình thành nguồn nhân lực với tính thông minh xã hội cao nhằm giải quyết những vấn đề phức tạp thông qua sự hợp tác, đồng thời có kỹ năng số để thu thập và phân tích số lượng lớn thông tin. Bên cạnh đó, cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ làm thay đổi cấu trúc nghề nghiệp và việc làm tại Hàn Quốc. Chính phủ Hàn Quốc đã xây dựng kịch bản ứng phó với cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 để tăng trưởng kinh tế. Điều này làm thay đổi cấu trúc nghề nghiệp và việc làm.
Theo dự báo, nhóm việc làm đòi hỏi kỹ năng cao sẽ tăng mạnh. Mặt khác, nhóm việc làm đòi hỏi kỹ năng thấp sẽ sụt giảm mạnh. Trong khi tỷ lệ nhóm lao động chuyên gia được dự đoán tăng, thì nhóm lao động trong lĩnh vực kinh doanh, vận hành máy, trang thiết bị, dây truyền sản xuất, nhóm lao động kỹ năng giản đơn vốn chịu nhiều rủi ro từ tác động của tự động hóa sẽ giảm mạnh.
Đứng trước xu thế của cách mạng công nghiệp lần thứ 4 Việt Nam cần một kịch bản toàn diện, mà giáo dục là một mảnh quan trọng trong kịch bản của kinh tế vĩ mô và công tác xây dựng Chiến lược phát triển giáo dục nghề nghiệp giai đoạn tiếp theo.
Theo Tổng cục GDNN & Báo Dân Sinh